Olyar Oğuz'un Köşesi

 

10 Subat, 2008

Deli  Dali.......Gala'dan Once

 

Faltasi gibi acilmis gozleri, kasap cengeli biyiklari, elinde sihirbaz asasi ile etrafta dolasirken herkese

"Cilgin"   havasini vermek istiyordu Salvador Dali amcaniz.  Esasinda deli olmak soyle dursun, tam tersi muthis kurnaz, hazircevap, isini bilir ve gayet eksantrik ve gercekten ustun bir artistti Dali.  Reklamlara bayilirdi...............durun once Dali amcaniza bir siir duzmekle ise baslayalim....:

 

Aslinda bu Dali

Ne sanildigi gibi deli

Ne de yok akli hayali

Sade vakte uydurdu

....hali ve istikbali.....

Ama bir Catalan ekmegi kadar

Severdi  SkanDALI.

........Genelde muzelerin, galerilerin mudavimi olan taraftarlar neyin ne oldugunu bilirler az cok........

Ne bileyim,  bir Rambrandt'i  Goya'dan, bir Velasquez'i  El Greco'dan ayirmak cok buyuk marifet

degildir.  Bunlar klasikdirler ve muthistirler.  Oturursunuz tablolarinin onune, zevkinize gore belki 

1-2 dakika, belki 1-2 saat uzun uzun seyreder, zevk alirsiniz.  Ama genelde birkac kelimenin disinda

 pek konusmazsiniz. Cunku hersey ortadadir, yoruma pek gerek olmaz. Ama Dali (.....ve O'nun bunyesinde butun Surrealism) alir sizi, binbir dusunceye ve yoruma goturur).Simdi su 3-5 kelime size birsey ifade etmediyse, sizin ciddi bir sorununuz var demektir.  Derhal bu konuyu ele alip birseyler yapmaniz gerekir.  Lami cimi yoktur, bahanesi kabul olunmaz......

......Pazar gunku toplantida biraz muhabbeti yapildi ki en cok neye sevindim.....? Turban hikayesinden,

Ermeni yaygarasindan,  AKP'nin bilmemnesinden, Gul'un dikeninden filan artik bayginlik gecirecek

insanlara, bunlarin disinda ve ustunde de bir dunya olabilecegini bize hatirlattiklari icin bin tesekkur

bu cocuklara......

.......Ama Dali amcanizi daha iyi inceleyebilmek icin biraz daha zamana ihtiyacimiz var......

Ben genelde pek aldirmam bir san'atkarin nufus kagidi bilgilerine......ana adi, baba adi, dogum

tarihi zart zurt.........ola ki bu bilgiler o san'atkarin san'atinda birer faktor olsunlar.... Bunu goz onunde

tutarak, Dali'nin hayatini incelerken, hayatini gecirdigi yerleri ve hayatindaki insanlardan da bahsetmek zorunlulugu vardir

........Amcaniz da tevellut  1904.  Ispanya'nin Catalan bolgesi,  Figueras koyunden.  Resme merakli.

Klasik tarzda resimler yapar. Self Portre'si,  Cellist Ricardo Pichot'un resmi,  Noter babasi Don

Salvador Dali'nin tablosu, Nude in a Landscape tablosu hep 20 yasina varmadan yaptigi resimlerdir.

Bilhassa son resim Cadeques tatil koyunun arka manzarasina uzanmis cibildak hatun .......Catalan

Culinary Atavism felsefesi  ve de Pointillism tarzinda bir tablo.  Tez kosun sozlugunuzu alin, hepsini

izah edecek kafa yok bende.........Bu devir Dali'in Impressionist devridir.........

........Yil  1921.  Valide Hanim sizlere omur.  Peder Bey, karisinin kizkardesi, yani baldizla evlenir.

....Eniste bana pist dediiiii

    Yalaaan aslanim yalan.............................Haydi hep beraber len...! Bayilirim bu turkuye ben.

....Annesinin olumunu tabiatin ona bir hakareti olarak alir ve intikamini ancak bir sohret olarak

alabilecegini soyler.  .....Ayni yilin sonunda Madrid'te San Fernando Acedemy of Art'a kabul edilir.  Burada escinsel  sair Federico Garcia Lorca ve film yapicisi Luis Bunuel'le ahbap olur.  Dali bu Lorca'nin daha ilerde yapacagi sexuel teklifleri arkadasini kaybetme pahasina reddeder......

.....Bir ressam hakkinda birseyler yazabilmek ama hicbir resmini gosterememek, pek kolay bir

is degil.  Resimleri siz bulup bakacaksiniz.......20'li senelerin ortalarinda Dali'nin resimlerini etkileyen

2 etken vardi...:   Kadin sirti ve kalcalari ve de Catalonya sahilleri.  Hemen her resmin arka planinda

bu sahilleri gormek mumkun.  1925'te yaptigi "Girl Standing At The Window" ve 1926'da yaptigi

"The Girl Of Ampurdan"  gercekten iki saheser.  Kiz kardesi Ana Maria'nin poz verdigi soylenir...

Ilk Surrealism'e gecis olarak, bazi otoriteler The Girl of Ampurdan'i gosterirler.  Buradaki  tema onundeki ovaya bakan kizin arkadan gorunusudur. Fakat kizin kalcalari o kadar mubalagali yapilmistir ki cok dikkatli bakildiginda bunlarin birer kalca degil, birer meme oldugu ortaya cikar.  30 seneye

yakin bir sure sonra yaptigi kardesi Ana Maria'nin yine pencereden bakan resmi 1925'te yaptigi

"Girl Standing At The Window"'dan esinlenmistir.  Ama bu sefer pencereden bakan obje ciplaktir

ve etrafinda gergedan boynuzlari bilhassa kizin kicina yakin yerlerde dolasmaktadir.  Dali o zaman

rivayet olunan gergedan boynuzundaki afrodiziyak temayi islemektedir.  1954 yapimi bu resmin adi :  Young Girl Auto-Sodomized by Her Own Chastity' dir....Yani "Kendi Bekaretinden Tahrik Olan Genc Kiz" falan gibi tercume edilebilir...Bu 2 resim mutlaka birbiriyle mukayese ederek incelenmelidir.  Incelerken de birer bardak sarap cekilebilir, zarari olmaz....

......Akademide ki macerasi bir muddet sonra kesilir.  Cok siradan bir ressamin okula profesor

olarak tayinini tenkid icin arkadaslarini gosteri yapmaya tesviki, idarece hos karsilanmaz.  Bir sene

okuldan tard edilir.  Sonra devam ettiginde de son imtihanlarini verirken hocalara " Siz benim resimlerimi degerlendirecek kapasitede ustalar degilsiniz !" deyince Dali'ye kapiyi gosterirler. Zaman

O'nu hakli cikarir.  Baba Salvador cok kizar ve oglunun bir meslek sahibi olmasindan umit keser.

Halbuki Salvador  (ismi esasinda Kurtarici demektir)  resmi, klasik kafalardan kurtarma yolundadir.

......Bir ara Cubism, Fauvism, Futurism, Dadaism  gibi akimlari dener, bunlardan birseyler ogrenir.  Ama hicbirine olan ilgisi birkac haftayi gecmez.  O siralar yine bir Ispanyol olup Paris'te yasayan Pablo Picasso, resim dunyasini Cubism akimiyla kasip kavurmustur.  Ve Dali bunu da denemis ama ancak kendi stil ve objelerine sadik kalmak sartiyla...."Venus and Amorini" -1925  tablosu buna misaldir.

.....Dali Paris'te Picasso'yu ziyaret eder, kendinin ve O'nun birer deha oldugunu soyler, saygi gosterir

filan fistik......otoriteler de bunun disinda bir cikintilik gormezler......ama ben gordum kardaslar....izah

edeyim :  Picasso ile kendi arasindaki fark soruldugunda soyle der  :

....- Aramizdaki fark tamamen birbirine zittir.  Picasso daima "cirkin"'le mesguldur, onun temasini isler,

bense hep "guzellik" uzerine calisirim......Aslinda soylemedigi halde soylemek istedigi :

...-Cubism ; kaba, koseli, geometrik ve cirkin bir akimdir, bense (ki Surrealism'i kastederek) guzellik, estetik ve yumusak alisilagelmisin disinda (irrational) calisirim.   Sozu Dali demis ama ben bunu boyle degerlendirmisizdir. Bence o kadar zekice soylemistir ki, kimse gercekte ne dusundugunu anlamamistir.  Sirf muhabbet olsun diye yaptigi Cubic resim Figure On The Rocks (Sleeping Woman)-1926'dir. Pek bir halta benzemez....  Aslinda Cubismi sevmez, bir daha da denememistir.....Benim fikrim bu,..... yanilmis olabilirim.......

..... Bu siralarda birgun arkadasi Bunuel gelir, beraber bir film yapmayi teklif eder.  Bir surrealist, bir surrealiste gel beraber bir film yapalim der........Dali razi olur.  Bunuel de bir Surrealisttir, bir noktada kesin anlasirlar :  Alisilagelmis, psikolojik ve kulturel izah isteyen hicbir fikir ve imaja "evet" demiyeceklerdir.  Yani "irrational" 'e kapilar acilacaktir.........Yani acikcasi demek isterler ki ; bizim

yapitlar cok manyakca gorunse de o sizin anlayissizliginizdan, oysa ki cok derin manalar vardir bu

islerde sizin akliniz ermez..........gibi.....Film :  Un Chien Anadalou  (Bir Andolusian kopegi) filmi

boyle yapilir.  Butun gayeleri ; elegant,   sakaci, ve intellectual Paris sosyetesinin kalbine Surrealism akimini bir hancer gibi saplamaktir.......

......Tabii bu kapi acilinca San'atkarin ufku da sinirsiz bir genislemeye acilir......Tutar bunun uzerine

kullandigi objeleri icin su tabirleri siralar  :  Eroticism  mutlaka cirkin, estetik her zaman tanrisal ve

olum mutlak guzeldir.............Haydi bakalim hem burdan yakin, hem biraz dusunun hem de simdilik

bana musaade................gerisi yarin.....

...........

 

Olyar 

Bu sayfalardaki yazılarımla ilgili yorumlarınızı ve sorularınızı Olyar@Comcast.net e-mail adresime gönderebilirsiniz...

Olyar Oğuz'un Köşesi Ana Sayfası

Yazıların içeriğinden yazarın kendisi sorumludur. Yazıların bu sayfalarda yayınlanıyor olması GuneyFlorida.com'un ve sponsorlarının yazıların içeriğini onayladığı anlamına gelmez.

Ana Sayfa · Aktiviteler Listesi · Resimli Haberler · Tavla Ligi · Sanal Kütüphane
İş Arıyorum · Eleman Aranıyor · Türk Şirketleri · Roommate · Diğer Reklamlar
Türk Basını · Turkish MLS · Posta Kutusu

© 2003 GuneyFlorida.com Tüm Hakları Saklıdır.
GF@EricNur.com