Olyar Oğuz'un Köşesi

 

11 Subat, 2008

Deli  Dali....Gala'dan Sonra

 

.....Artistik Emanet dedikleri bir tabir var.  Ilk acemiliginde bir san'atkarin daha eskilerden yuruttugu

ufak temek imajlar, objeler vs......Her san'atkarin baslangicta yaptigi fikir hirsizligi.  Ama artik Dali

bu devrin sonuna gelmis, kendi imajlariyla eserler yaratmak istemektedir.  Bu devirde yarattigi iki tablo

hem Ispanya'da, hem Fransa'da buyuk gurultu koparir.  Ilki 1926 dogumlu "Honey Is Sweeter than

Blood"-Bal Kandan Daha Tatlidir gibi oluyor tercumesi ki bu tabloda amcaniz, sexuel fantazilerini kanvasa gecirmis, digeri ise "The Lugubrious Game" - Uzgun veya Aci Oyun- diye mi tercume edecegiz bunu da ki bu tabloda da yarattigi adamin donundan kanli boklar akmaktadir.   Her ikisi de

skandal yaratir. Dali'nin arayip da bulamadigi........ Paris'teki Surrealist cevreler bile..."Olur mu canim,

bu kadari da fazla" gibilerden ayiplarlar amcanizi.....Hatta bazilari "Good Lord ! Holy Shit !" filan derler......Oysa Catalan'lilarin umurunda degildir.  Sevinirler ! Koyun cocugu Salvador, Paris'te adini duyurmaktadir.....Memlekete donusunde deve kurban kestiler mi acaba...?   Dali'nin bu devir calismalarina Sexuel ve Scatological Allusions diyor komsular.  Hemen usenmeden kalkiyor,

sozluge bakiyorsunuz......Ama sonralari amcaniz, Gala'ya coprophogic olmadigini itiraf etmistir.  Reklam ve skandal olsun da ne olursa olsun......Dali'nin huyu...!

......Bu gunlerde Dali hem artik tablolarina nes'eli paralar alabilmektedir, hem de sosyal hayati degismek uzeredir.  Surrealist'lerin duzenledigi bir partide hem sair Paul Eluard, hem de karisi Gala

ile tanisir.  Bir dakka cocuklar, simitci geciyor :...- Citir aksam simidi abiler !  diye bagiriyor....bir

kosu gidip 2 simit alayim, aksam cayiyla iyi gider.  Simitci  parasini alirken asagida, aniden sordu bana..:

...-" Agabey, bu Gala Yengemiz, kimin nesi olur, bilelim !  dedi.  Efendim bu Gala - ki asil adi

Helena Devulina Diakonoff, Rusya'dan  Fransa'ya goc etmistir .  Kocasi Paul Eluard ise Surrealist

akimin oncusu ve beyni bir sairdir.  Aslinda Dali, Eluard'i sever ve sayar. Ve hatta bir tablosunu da yapar adamin aslanli maslanli birsey........Ammaaaaa ne var ki ask insana neler yaptirmaz. Gala, Dali'den 11 yas buyuktur......Ah  min-el-ask ! Dali,  Gala'ya zil zurna asik olur ve kadini calar. 

Gala da ilgisiz kalmaz.  Birbirlerinden omur boyu ayrilmayacaklarina soz verirler.  Ve gercekten de oyle olur.......Bu tanisma ve askin yarattigi ilk eser "Accomodations of Desire" dir.  Dali'nin hayali kisitlamalarini Gala'nin nasil iyilestirdigini tasvir eder.....Dali o kadar mutludur ki hem hergun zil takip oynar, hem de Gala ile tanisana kadar bakir oldugunu iddia eder ki ....dogru olmasi mumkundur. 

.......Bu zamanlarda Dali, tablolarini birer fotograf inceliginde yapar. Bu resimleri soyle tasvir eder:

" Cok saglam  alisilagelmemis en ince imajlarin elle boyanmis renkli fotograflari" diye tasvir eder ruyalarini  ve fantazilerini.....

.....Gala ile beraber Erotic cizimler de baslar.  "Great Masturbater" tablosu bu zamanda ortaya cikar. Ve bu tabloyla beraber "yumusaklik" ve "sertlik" ve de bircok tablosunda yer alan, korku ve kacis

ifadesi olan "cekirge" yer alir tablolarinda.  Bu gidisati ve oglunun  bosanmis bir kadin almasini noter

baba onaylamaz ve oglunu afaroz eder.  Kiz kardesi de babaya katilir.  Salvador pek sallamaz.

Hatta babasindan intikam icin "The enigma of William Tell" tablosunu yapar.  Bu tabloda babasinin

penisini bir agac kutugu buyuklugunde cizer ve bunu catalli desteklerle yerden kaldirir......Ustune

ustluk, William Tell yerine adamin suratini Lenin seklinde cizer ki tam ustune tuy dike......Andre

Breton ki Surrealist'lerin Papasi diye bilinirdi,  bu Lenin yakistirmasina muthis icerlemis ve hatta

bunu bir "karsi devrim" ve Lenin'e ihanet olarak gormustu......Dali bu tablodan kazandigi parayla

Cadaques'te kendine bir villa alir........Ic dekorasyonunu ben yaptiydim......kapiya da bir at nali ile nazar boncugu astim da Dali, surrealist degil diye istemediydi.....sanki anlarmis gibi...... 

....Yumusaklik ve sertlik burada her ne kadar sexuel meyilleri canlandiriyorsa da ayni zamanda

olum ve tekrar dirilmenin sembolleridir.  "Catalan Bread" , "Meditation On The Harp" ve  "The

Invisible Harp, Fine and Medium"  hep bu duygularin yarattigi imajlardir.   Her tablo da bu

mubalagali yumusaklikla sertlik arasi erkeklik organi ve onu tutan catal destek. 

......19. yuzyil ressamlarindan Jean Francois Millet'in "The Angelus" tablosu Dali'yi cok etkileyen

ve esinlenerek O'na birkac tablo yaptiran bir eserdi.  Millet'in tablosunda ciftci bir kadin ve erkek

karsilikli duruyorlar, kadin itaatkar bir tavirla basini onune egmis ve arkada bir el arabasi goruluyor.

Resimde gorulmedigi halde, Dali bu tabloda kadinla erkek arasinda gozle gorulmeyen bir sekil

oldugunu israrla iddia etti.  X-Ray'i cekilen tabloda gercekten boyle bir sekil oldugu ve bu seklin

bu ciftin olen cocuklarinin tabutu oldugu goruldu.  Dali'nin gordugu akil almaz birseydi. 

.......Dali ve Gala "William Tell" tablosunun parasini almaya Paris'e gittiklerinde moda dunyasina

da karistilar.  Dali her alet ve esya uzerine bircok fikirler ortaya getiriyor, Gala da bunlari cesitli

ureticilere sabahtan aksama kadar satmaya calisiyordu.  Bircok fikir deli sacmasi olarak alindi.

"Lobster telefon" veya artist Mae West'in dudaklarindan ilham alan koltuk veya kadin pabucundan  kadin sapkasi gibi abuk sapuk fikirler ilginc bulundu ama pek kullanilis sahasi bulmadi, dolayisiyla modayi fazla etkilemedi.....

......Yil : 1936  Ispanyol Ic Savasi baslar.  Dali ve Gala  Amerika'ya hacca giderler....... Burada

Dali her bir seye burnunu sokar, film senaryosu, sahne cizimi, mucevherat, parfum, arabalar zart

zurt akliniza ne gelirse.  Tek gaye para kazanmaktir.  Benim kanaatim san'at ve surrealism'den

oldukca uzaklasmistir.  Sirf Dali ismini kullanarak bircok abuk sabuk seyler cizer, Avrupa'da

bunlari sokturemiyecegini biliyor ama Amerika'da sansini deniyordur......Bu Amerika macerasi Avida Dollars diye bilinir....yani siz isterseniz "mucho denaro" da diyebilirsiniz....Bu devre ait 3 tablo ismi

vereyim, kendiniz bakin....:  "Aphrodisiac Dinner Jacket"...."Night and Day Clothes of the Body"

"Women with Drawers"......her 3'u de boktan tablolardir ve surrealist degillerdir.   Bunlarin

izahini kendi yarattigi bir sistemle izah eder...: Paranoiac Critical Method !   Simdi herkes biliyor ki

bir lafin icine paranoia karisti mi, yukari katta bazi tahtalarin noksan oldugu ortadadir....Bu tarifin

esas gayesi; herkesi aptal yerine koyup, sistematik olarak mantiktan ayirmaktir.  Ama minarenin

kilifi soyle aciklanir :  Suuraltina ulasip, daha buyuk bir artistik yaraticilk kazanmak !  Yerseniz

afiyet olsun.  Ama Amerikada da cok kisi yemez.......

......Daligiller bir muddet sonra Londra'ya donerler. Dali burada Sigi Freud ile tanisir. Birkac kara

kalem resmini cizer ve Freud'in bazi teorilerinden etkilenir.  Bu etki altinda en meshur tablolarindan

birini yapar : "The Persisting of Memory" (Genelde bu tablo "Soft Watches veya Melting Clocks

diye de bilinir).  Erimis peynir gibi saatler yapar ve izahi soyledir bu tablolarin...:

....Zamanin kati ve kararli bir onyargi olusunun aksi ispati.  Yani zaman yumusaktir, istenildigi gibi

yogurulabilir.   Fikir Freud'un,  resim Dali'den, caylar da benden.......Ama bu teori de tartisilabilir....

(Freud veya Dali  degil, caylarin kimden olusu....!) 

Dali'nin Freud'un pshycoanalysis'inden yuruttugu bir baska fikir de "Cekmeceler" dir.  Bunun icin de

"Antropomorphic Cabinet", "The Burning Giraffe" veya "Venus de Milo with Drawers" tablolarina

bir goz atin.....size zahmet !  Hazir eliniz degmisken, Einstein'in teorisi : "Time is relative, not fixed"

de elinizin altinda olsun ki Dali'yle muhabbeti daha bir anlayarak yaparsiniz....

......Bircok ilimlerle ki Fizik, Matematik, Nuclear, Aerodinamik, Quantum fizigi gibi  dallarla Dali'nin halvet oldugu ve bunlari tuvallere gecirdigi zamanlara da Nuclear Mysticism Devri diyor bizim yeniceriler.....tabii ki phallic overtone' larida goz ardi etmeden......

......1940 yilinda Dali ve Gala Hatun tekrar Amerika'ya donerler.  Avrupa bir cehennemi yasamak uzeredir.  Amerika daha emniyetlidir.  Taaaaa  1948 yilina kadar kalirlar Yeni Dunya'da.....

......Dali amcaniz 1940 yilinda bir ara cift imajli resimlere merak sarar.  Tabii ki bir zevk meselesi,

ama benim kanaatimce bu resimler en harika resimleridir.  Bunlar resim icinde bir baska resimlerdir.

dikkatli bakilmadigi takdirde ikinci resmi gormek mumkun degildir.  Bilmece gibi birsey.  Muthis

bir san'at bence.  2 tablo ismi vereyim ki size eger bunlari gormeden bu dunyadan gocup giderseniz,

belli ki gozleriniz acik gidecek :  "Slave Market with Disappearing Bust of Voltaire"  ve "Old Age,

Adolescence, Infancy (The Three Ages)".  

.....Bir roportajinda Dali soyle bir itirafta bulunmustur :  Benim cok ince, artistic zihnimi yuruten 2

motor vardir : Biri libido veya sexuel icgudu, digeri olum korkusu.  Gercekten de hemen her resimde

bunlardan birer iz bulunur, konu cok alakasiz olsa bile.....

......Ispanyol Ic Harbi demistik.....Bu harp biliyorsunuz Cumhuriyetcilerle Milliyetciler arasinda bir

harp olup butun Ispanya'yi kana bulamis, 3 sene surmus ve neticede Milliyetci'lerin lideri General

Francisco Franco'nun diktatorluguyle son bulmustur.  Bu savasta Rusya Cumhuriyetcileri, Nazi

Almanya'si da Milliyetcileri  tutmustur.  Bir defa daha san'atin siyaset ugruna feda edildigi aptalca

ortam dogmustur.  Dali,  Milliyetci'leri, yani Franco'yu tutmustur.  Surrealistlerin lideri durumunda

olan salak herif Andre Breton, kendi bir komunist oldugu icin bunu begenmemis ve Dali'yi

Surrealist Grup'tan cikarmistir.  Buna mukabil zeki ve hazircevap amcaniz Dali su cevabi Breton'un

suratina yapistirmistir : 

                                - Le Surrealisme !  C'est moi !      Tercume etmeye kalkarsak : Surrealism

ben demektir, be keci !  filan gibi birsey olur..... Beni de niye Birlesmis Milletlere tercuman almazlar bilmem.  

.......Bir baska siyasi atisma da yine Breton'la soyle cereyan etmistir.  Harbin baslarinda Salvador,

Hitler'e ilgi duyar ve zaman zaman Surrealist'ler grubunda konusur.  Komunist Breton sinirlenir ve

cikisir Dali'ye  :  ...-Are you going to  keep getting on our nerves much longer with your Hitler..?

-yani ; ne kadar daha sinirlerimizi bozacaksin Hitler'inle filan......?

Dali cevaplar...:  - If I dream that you and I are making love, I shall paint of our best position in the greatest of detail first thing in the morning.......yani ne diyor :  Eger ruyamda ikimizi sevisirken gorursem, sabah ilk yapacagim is bunu butun detaylariyla resmetmek........Breton olsun daha iyi !

.......Dali Amerikada iken hoyrat Amerikan sosyal hayatini temsil eden bir tablo yapmistir.  Iki

futbol oyuncusu, baslarinda migferleri filan, birinin iki kolu kopmus, gogsunden kan damliyor. 

..... - Kan damlar yuregimdeeeeeen,  anam  anaaaam gariiiiibem !

Diger oyuncunun da basi onune egik, utancindan zahir.  Arkada da Afrika'ya benzeyen bir sekil...

yas damliyor ve saat. Tablonun adi : "The Poetry of America-The Cosmic Athletes-1943

...... Dali'nin pek kuvvetli siyasi gorusleri olmasa bile zaman zaman bazi yorumlar yapmis ve dikkati

cekmistir.  Bunlardan biri "Picasso-1947"  karakalem resmin altina yazdigi ilginc not :

............ - Picasso is a Communist....neither  am  I !......   Dedim size zeki ve hazircevap  diye......

Daha once caktirmadan Picasso hakkinda ne dusundugunu yazmistim......bunu en guzel ozetleyen

tablosu 1947 yilinda yaptigi  "Portre of Picasso" dur.  Bakin !....ne dedigimi anlayacaksiniz.......

........En ilginc resimlerinden biri amcanizin........1945 yilinda yaptigi "Basket of Bread" veya

"Rather Death than Shame" tablosudur 1945 tarihli.......Bir sepetteki ekmek parcasi ancak bu

kadar guzel yapilabilir.  Surrealist degil, klasiktir.  Bir saheserdir !.  Ama  iddia edilir ki 1944 yilinda

yaptigi ve "Galarina" adini verdigi Gala yengemizin tablosunda ki kollarini kavusturmus, sol memesi acik resimdeki memeden esinlenerek bu ekmek parcasini yapmis derler.  Ben pek goremedim

aradaki baglantiyi.......gorenlere helal olsun analarindan emdikleri sut...!

.......Gala Hatun 1982 Haziraninda vefat eder.  Dali 7 sene daha yasar, 1989 Ocak ayina kadar.

Ama butun ilhami gitmistir.  Sanki Gala'yla beraber Dali de olmus gibi.........130 milyon dolarlik

servetini Ispanya'ya birakir............isin o tarafi ile ilgilenenlere.....

......Dali anlatmakla bitmez kardaslar.  Bu yaziyi bitirmezsem, ben de yakinda nallari dikecegim

gibi geliyor.........Medeniyet ve teknoloji ilerledikce Dali bunlari da takip eder ve tuvallere gecirir.

Sadece isimlerini yazayim, amma siz ne yapip yapip bu tablolari bir yerlerde bulup gorun :

1-Dream Caused By The Flight Of a Bee around a pomegranate........(Bernini'nin filinin cop bacaklari

     neyi ifade ediyor...?)

2-Accommodations of Desire...........aslan baslari neyi ifade ediyor.....?

3-Geological Destiny.............kayalasan at....hangi kumsalda...?

4- Geopolitical Child Watching The Birth Of The New Man........Dogan adam dunyanin hangi  

       kit'asindan ve kimdir....?

5- Portrait Of Picasso'da ki gitar..........

6-The Temptation Of Saint Anthony.......yine Bernini'nin cop bacakli filleri....

7-Feather Equilibrium................tuy nerde...?    neden...?

8-Galatea Of The Spheres...........neden hersey havada....?

9- Leda Atomica.............kucuk toplar ne.....?

10- Christ Of St. John Of The Cross................asagidaki kayik kaca kiralanmis.....?

11- Still Life-Fast Moving......ah bu resim ah !  bir kristal su sisesi ve agzindan dokulen su bundan

        guzel yapilabilir mi....?

12- Ecumenical Council.................gene mi Gala...?  Len baska hatun yok mu bu dunyada be...?

13- The Discovery Of America by Christopher Columbus.........Deniz kestanesi neyi ifade ediyor...?

       Elvis Presley hangi sarkiyi soyluyor,  Dali nerde...?   gene mi  Gala be....?

14- Hallucinogenic Torrador......Torrador kim...?  Dali'yle  alip veremedigi ne....? Sinekler..../

15-  Railway Station Of Perpignan............Kurtalan Expresi  gene mi tehirli....?

16-  Dali From The Back, Painting Gala From The Back.....niye bu resme Aynali Resim diyorlar../

        Aynalicesme muzesinde oldugu icin mi....?

........Bitmez arkadasim bitmez.....Tam 1500 tane.....hangi birini anlatak....?

 

Olyar

 

Bu sayfalardaki yazılarımla ilgili yorumlarınızı ve sorularınızı Olyar@Comcast.net e-mail adresime gönderebilirsiniz...

Olyar Oğuz'un Köşesi Ana Sayfası

Yazıların içeriğinden yazarın kendisi sorumludur. Yazıların bu sayfalarda yayınlanıyor olması GuneyFlorida.com'un ve sponsorlarının yazıların içeriğini onayladığı anlamına gelmez.

Ana Sayfa · Aktiviteler Listesi · Resimli Haberler · Tavla Ligi · Sanal Kütüphane
İş Arıyorum · Eleman Aranıyor · Türk Şirketleri · Roommate · Diğer Reklamlar
Türk Basını · Turkish MLS · Posta Kutusu

© 2003 GuneyFlorida.com Tüm Hakları Saklıdır.
GF@EricNur.com